Entomopatojen mantarlar, çeşitli zararlılara karşı biyolojik mücadele etmeni olarak araştırılan mantarlardır. Mantarların biyolojik mücadelede kullanımı, hedef zararlıya karşı seçilmiş izolatların uygulanmasını ve etkilerinin laboratuvar ya da saha denemelerinde ölçülmesini kapsar (yeşil kokarca çalışması; börülce böceği çalışması). Beauveria bassiana, Metarhizium anisopliae ve Isaria fumosorosea bu alandaki araştırmalarda incelenen türler arasındadır. Ancak yeşil kokarca çalışmasında izolatların etkisi kontrollü laboratuvar koşullarında yüksek, arazi koşullarında ise düşük bulunmuştur (yeşil kokarca çalışması).
Biyolojik mücadelede entomopatojen mantarlar nasıl değerlendirilir?
Bir araştırmada yeşil kokarca (Palomena prasina) nimfleri ve erginleri, Beauveria bassiana türünün altı izolatı ile Metarhizium anisopliae ve Isaria fumosorosea türlerinin birer izolatına karşı laboratuvar ve arazi koşullarında test edildi (Journal of Agriculture and Nature çalışması). Denemeler 14 gün boyunca izlendi. Nimflerde raporlanan LT50 değerleri laboratuvarda 4.19–7.11 gün, arazide 6.69–10.70 gün aralığındaydı; erginlerde bu aralıklar sırasıyla 4.98–7.18 ve 7.29–10.70 gün olarak verildi (aynı çalışma). Çalışmada arazi etkinliğinin laboratuvar koşullarındaki etkinlikten daha düşük olduğu bildirildi. Bu sonuç, kontrollü denemelerdeki performansın doğrudan tarla sonucuyla eşit kabul edilemeyeceğini gösterir.
Hangi entomopatojen mantar türleri araştırılıyor?
Bu araştırma örneklerinde öne çıkan türler şunlardır:
- Beauveria bassiana: Palomena prasina nimf ve erginlerine karşı biyolojik etkinlik denemelerinde değerlendirilmiştir (yeşil kokarca çalışması).
- Metarhizium anisopliae: Aynı hedef böceklerin bir bölümünde, özellikle Metarhizium biyolojik mücadele denemelerinde incelenmiştir (börülce böceği çalışması; pamuk çalışması).
- Isaria fumosorosea: Yeşil kokarca üzerindeki laboratuvar ve arazi denemelerinde yer almıştır (yeşil kokarca çalışması).
Güvenlik notu
Yabani mantar ve bitkileri bir uzman yüz yüze teşhis etmeden yemeyin; fotoğraf, uygulama veya internetteki anlatımlar güvenli teşhis için yeterli değildir.
Zehirli türler yenebilen türlere çok benzeyebilir; şüphe varsa tüketmeyin.
Zehirlenme şüphesinde vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezini veya 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezini (UZEM) arayın.
Kaynaklar
- Efficacy of Entomopathogenic Fungi, Beauveria bassiana, Isaria fumosorosea and Metarhizium anisopliae Against Green Shield bug
- Efficacy of Beauveria bassiana and Metarhizium anisopliae against the cowpea weevil
- Field evaluation of Beauveria bassiana and Metarhizium anisopliae against the spiny bollworm
Entomopatojen mantarlar böcekleri nasıl etkiler?
Entomopatojen mantarlar, biyolojik mücadele etmenleri olarak ele alınmaktadır (Shah ve Pell’in derlemesi). Bu çerçevede etkiyi yalnızca tür adı üzerinden okumak doğru değildir. Yeşil kokarca (Palomena prasina) araştırmasında Beauveria bassiana, Metarhizium anisopliae ve Isaria fumosorosea türlerinin etkinliği incelenmiştir (Journal of Agriculture and Nature çalışması). Bu araştırma, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi’nde yayımlanmıştır (aynı çalışma). Çalışmada kullanılan izolatların P. prasina ergin ve nimflerine karşı etkinliği, arazi koşullarında laboratuvar koşullarına göre daha düşük bulunmuştur.
B. bassiana ve M. anisopliae türlerinin börülce böceği (Callosobruchus maculatus) üzerindeki etkinliği de araştırılmıştır (Egyptian Journal of Biological Pest Control çalışması).
Saha koşullarında sonuç neden değişebilir?
Laboratuvar sonuçları sahaya aynı biçimde taşınmayabilir. P. prasina denemesinde kullanılan bütün izolatların arazi koşullarındaki etkinliği laboratuvar koşullarına göre daha düşük bildirilmiştir (Journal of Agriculture and Nature çalışması). Başka bir saha araştırmasında B. bassiana ve M. anisopliae, pamuk bitkilerindeki dikenli koza kurduna (Earias insulana) karşı Mısır’da 2018 ve 2019 sezonlarında incelenmiştir (pamuk çalışması).
Hedef dışı türler neden ayrıca incelenir?
Biyolojik mücadele etmenleri hedef zararlı dışındaki türleri etkileyebilir; biyolojik mücadele, hedef dışı türlere saldırı yoluyla biyoçeşitlilik üzerinde yan etkilere yol açabilir (Biyolojik tarımsal mücadele). Bir etmenin yalnızca amaçlanan zararlıyı hedefleyeceği varsayımı, konak aralığı ve çevresel etkiler incelenmeden yapılmamalıdır (Biological pest control). Bu nedenle bir mantarın “biyolojik” veya “doğal” olarak adlandırılması, hedef dışı etkiler bakımından tek başına güvence değildir (Biyolojik tarımsal mücadele; Biological pest control).
Yeşil kokarca çalışmasında Beauveria bassiana, Metarhizium anisopliae ve Isaria fumosorosea türlerinin Palomena prasina üzerindeki etkinliği incelenmiştir (yeşil kokarca çalışması).
Bir mantar ürününü değerlendirirken hangi ayrımlar korunmalı?
Uygulama kararında en az üç bilgi birbirine karıştırılmamalıdır:
-
İzolat: Yeşil kokarca denemesinde B. bassiana türünün altı izolatı, diğer iki türün ise birer izolatı ayrı ayrı sınanmıştır (çalışma ayrıntıları).
-
Hedef ve ortam: Börülce böceğine karşı Beauveria bassiana ve Metarhizium anisopliae'nin etkinliği araştırılmıştır (börülce böceği çalışması).
Entomopatojen mantarlar, yeşil kokarca (Palomena prasina) ve depolanmış nohut tanelerindeki Callosobruchus chinensis ile mücadeleye yönelik çalışmalarda ele alınmıştır.
Kanıtın uygulama iddiasına dönüşmemesi için hangi ayrımlar korunmalı?
Tarım ve Doğa Dergisi'nde yayımlanan çalışmada, yeşil kokarcaya (Palomena prasina) karşı Beauveria bassiana, Isaria fumosorosea ve Metarhizium anisopliae'nin etkinliği araştırılmıştır (Journal of Agriculture and Nature çalışması). Bu tasarım, tür adının tek başına deneyin bütün ayrıntılarını taşımadığını gösterir.
Bir mantar ürünü ya da araştırma iddiası okunurken şu sıra izlenebilir:
- Hedef eşleşmesi: Yeşil kokarca (Palomena prasina), entomopatojen mantarların etkinliğinin araştırıldığı hedef zararlılar arasındadır.
- İzolat bilgisi: Çalışmada Palomena prasina nimf ve erginlerine karşı kullanılan ırk sayısı Beauveria bassiana için altı, Isaria (Paecilomyces) fumosorosea ile Metarhizium anisopliae içinse birer olarak belirtilmiştir (yeşil kokarca çalışması).
- Deneme ortamı: Yeşil kokarca araştırmasında arazi etkinliği laboratuvar etkinliğinden daha düşük bildirilmiştir.
Mantarların biyolojik mücadelede kullanımı nasıl araştırılır?
Bu ayrım, mantarların biyolojik mücadelede kullanımı konusunda bilimsel potansiyel ile belirli bir ürünün kullanım kapsamını birbirine karıştırmamak için önemlidir.
| Araştırma örneği | Kanıtın bağlamı | Sonucun sınırı |
|---|---|---|
| Yeşil kokarca (Palomena prasina) | Beauveria bassiana için altı, Metarhizium anisopliae ve Isaria fumosorosea için birer izolatla laboratuvar ve arazi denemeleri (çalışma) | Çalışmada kullanılan tüm izolatların ergin ve nimflere karşı etkinliği arazi koşullarında laboratuvara göre daha düşük bulundu. |
| Börülce böceği (Callosobruchus maculatus) | Beauveria bassiana ve Metarhizium anisopliae mantarlarının bu zararlıya karşı etkinliği araştırıldı (çalışma). | |
- mantar türüyle birlikte izolat bilgisi;
- laboratuvar, yarı saha veya arazi denemesinin hangisinin yapıldığı;
- etkinliğin hangi süre ve ölçütlerle değerlendirildiği.
Metarhizium anisopliae, pamuk bitkilerindeki dikenli koza kurduna (Earias insulana) karşı biyolojik mücadele etmeni olarak saha koşullarında değerlendirilmiştir.
Sonuç: araştırma iddiası ne zaman uygulama kanıtı sayılır?
Mantarların biyolojik mücadelede kullanımı için en temkinli bilimsel sonuç, belirli bir mantar–izolat–hedef böcek–ortam eşleşmesinde biyolojik kontrol potansiyeli bulunduğudur. Yeşil kokarca çalışmasında kullanılan izolatların Palomena prasina ergin ve nimflerine karşı biyolojik mücadelede kullanım potansiyeli bulunduğu, ancak arazi koşullarındaki etkinliklerinin laboratuvar koşullarına göre daha düşük olduğu bildirilmiştir (yeşil kokarca çalışması).
Bir araştırma veya ürün iddiası okunurken şu sıra korunmalıdır:
- Hedef böcek, çalışmadaki hedefle gerçekten aynı mı?
- Tür adı yanında izolat bilgisi veriliyor mu?
- Sonuç laboratuvar, yarı saha veya arazi koşulundan mı geliyor?
- Etkinlik hangi izleme süresi ve ölçütle değerlendirilmiş?
Sık sorulan sorular: entomopatojen mantarların kullanım sınırları
Beauveria bassiana bütün zararlılarda aynı etkiyi gösterir mi?
Çalışmalar farklı hedef böcekler, farklı ortamlar ve farklı izolatlar üzerinden yürütülmüştür. Yeşil kokarca (Palomena prasina) çalışmasında Beauveria bassiana, Isaria fumosorosea ve Metarhizium anisopliae mantarlarının etkinliği incelenmiştir (yeşil kokarca çalışması).
Metarhizium biyolojik mücadele ifadesi ne anlatır?
Metarhizium anisopliae, Beauveria bassiana ile birlikte Callosobruchus maculatus zararlısına karşı etkinliği araştırılan entomopatojen mantarlar arasındadır. Börülce böceği ve dikenli koza kurdu çalışmalarının bağlamları birbirinden farklıdır (börülce böceği çalışması; pamuk saha çalışması).
